“อาบน้ำคืนเพ็ญ” บ้านสามเรือน @ อยุธยา

เคยชมไหม ประเพณีอาบน้ำใต้แสงจันทร์?

ช่วงเทศกาลลอยกระทงที่ผ่าน “นายรอบรู้” มาเที่ยวงานลอยกระทงกันที่ชุมชนสามเรือน ต.สามเรือน อ.บางปะอิน จ.พระนครศรีอยุธยา กิจกรรมที่โดดเด่นมีทั้งล่องเรือสัมผัสวิถีชีวิตริมคลองโพธิ์ ลอยกระทงตาลปัตร และที่พลาดไม่ได้คือพิธีอาบน้ำคืนเพ็ญ ถือเป็นพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิของชาวสามเรือน

ประเพณีนี้เดิมสืบทอดกันมาเมื่อครั้งอดีต แต่ช่วงเวลาหนึ่งกลับถูกกลืนหายไปพร้อมความเน่าเสียของสายน้ำ ปัจจุบันมีการฟื้นฟูประเพณีดังกล่าวขึ้นมาอีกครั้ง ภายใต้การสนับสนุนของหน่วยบูรณาการวิจัย และความร่วมมือของเพื่อพัฒนาเชิงพื้นที่ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)


นอกจากรื้อฟื้นประเพณีโบราณอันทรงคุณค่าแล้ว ยังทำให้ผู้คนกลับมาช่วยกันดูแลสายน้ำของพวกเขาด้วย

สร้างสรรค์ “กระทงตาลปัตร” ชวนกันอนุรักษ์สายน้ำ

แดดยามบ่ายคล้อยกระทบหลังคาโบสถ์สะท้อนเป็นประกายวิบวับ เราเดินไปยังศาลาริมน้ำของวัดสามเรือน ช่วงเทศกาลวันลอยกระทงแบบนี้ ชาวชุมชนและผู้ที่เกี่ยวข้องจะร่วมมือกันจัดพื้นที่บริเวณศาลาท่าน้ำของวัดสามเรือนให้สวยงาม และพื้นที่อีกฟากหนึ่งข้างลำคลองตรงข้ามวัดให้เป็นที่นั่งรองรับพระสงฆ์ที่จะมาทำพิธีกรรมในช่วงกลางคืน ส่วนบริเวณข้างๆ ศาลาท่าน้ำนั้นจะมีการวางแพไม้ไผ่ไว้สำหรับอำนวยความสะดวกให้ผู้ร่วมงานได้เดินลงไปลอยกระทงได้นั่นเอง

เบื้องหน้าเราคือ ชาวบ้านกำลังร่วมแรงร่วมใจกันประดับตกแต่งสถานที่จัดงานวันลอยกระทงกันอย่างแข็งขัน หนึ่งในนั้นที่เห็นแล้วชวนให้เข้าไปดู คือกระทงรูปร่างแปลกตาที่ชาวบ้านกำลังประดิษฐ์กันอยู่  เขาเรียกว่ากระทงตาลปัตร แต่เอ๋! ทำไมต้องทำด้วยผักตบชวาล่ะ

กระทงตาลปัตร (ตา-ละ-ปัด) เป็นภูมิปัญญาการใช้ของที่มีอยู่แล้วให้เกิดประโยชน์ โดยนำผักตบชวาจากลำคลองมาทำเป็นกระทงใช้แทนหยวกกล้วย ถือเป็นกุศโลบายอย่างหนึ่งในการอนุรักษ์สายน้ำของชุมชนบ้านสามเรือน และเป็นการสร้างอัตลักษณ์ที่โดดเด่นของชุมชนอีกด้วย

ใครที่อยากสัมผัสประสบการณ์ลอยกระทงที่แปลกใหม่ ไม่ควรพลาดมาเที่ยวงานลอยกระทง ณ ชุมชนสามเรือนที่ได้ทั้งประดิษฐ์กระทงตาลปัตรเอง แถมยังได้สร้างสรรค์จินตนาการไปกับการออกแบบกระทงตามสไตล์ของแต่ละคนที่ไม่เหมือนใครอีกด้วย

ดวงจันทร์ลอยเด่นมา “อาบน้ำคืนเพ็ญ” กันเถอะ

แสงตะวันลับขอบฟ้า ได้เวลาเดินเที่ยวงานลอยกระทงกันแล้ว เสียงเพลงลูกทุ่งสุดฮิตที่เปิดในงานพร้อมด้วยไฟนีออนหลากสีที่ประดับตกแต่งช่วยสร้างสีสัน และทำให้บรรยากาศภายในวัดดูครึกครื้นยิ่งขึ้น

จุดหนึ่งที่เนืองแน่นไปด้วยผู้คนคือท่าน้ำริมคลองโพธิ์ หลายคนตบเท้าเดินเข้าไปลอยกระทงกันอย่างไม่ขาดสาย บ้างก็มากันเป็นครอบครัว บ้างก็มากันแบบคู่รัก สิ่งหนึ่งที่มีเหมือนกันคือต่างประคองกระทงกันมาประชันความสวยงามกันอย่างไม่มีใครยอมใครกันเลยละ

ไฮไลท์ของงานลอยกระทงที่นี่คือการชมพิธีอาบน้ำคืนเพ็ญ หรือวันเพ็ญเดือนสอง ที่พระจันทร์ลอยเด่นอยู่กลางศีรษะ เป็นประเพณีที่มีจุดเริ่มต้นมาจากศาสนาพราหมณ์ในชมพูทวีป ไทยเรารับความเชื่อดังกล่าวมาปฏิบัติด้วยเช่น อย่างน้อยก็กว่า 100 ปีมาแล้ว ดังที่มีหลักฐานปรากฏในหนังสือพระราชพิธีสิบสองเดือน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในรัชกาลที่ 5

สำหรับชุมชนสามเรือน ประเพณีดังกล่าวเคยเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของชุมชน จากความผูกพันของผู้คนกับลำคลองที่มีมาอย่างยาวนาน ทำให้ชาวบ้านเชื่อว่าน้ำสะอาดที่ใช้ในพิธีจะมีความศักดิ์สิทธิ์  ผู้ที่อาบน้ำแสงจันทร์ในคืนวันลอยกระทงนั้นจะได้รับความเป็นสิริมงคลด้วยเช่นกัน

คลองโพธิ์ อดีตคนในชุมชนจะรู้จักกันดีในชื่อ คลองขนมบูด เนื่องจากมีลักษณะคดเคี้ยว  ขนาดไม่กว้าง  เมื่อเดินทางก็ต้องใช้คลองนี้เป็นหลัก ทำให้การเดินทางใช้ระยะเวลาค่อนข้างนาน จึงเปรียบเทียบว่า กว่าจะถึงที่หมายขนมที่ทำเพื่อไปถวายพระก็บูดเสียหายหมด เป็นที่มาของชื่อ คลองขนมบูด ที่ชาวบ้านในท้องถิ่นเรียกขาน  ก่อนจะเปลี่ยนเป็น  คลองโพธิ์  เพื่อให้เกิดความไพเราะ

ชาวบ้านจะพายเรือไปกลางคลองและตักน้ำไปเก็บไว้ในโอ่งตามบ้าน เพื่อใช้อุปโภคและบริโภค  ซึ่งประเพณีนี้เลือนหายจากชุมชนไปประมาณ  20 ปี เพราะน้ำเริ่มเน่าเสียเพราะการปล่อยของเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม การปิดประตูระบายน้ำ รวมถึงการทิ้งของเสียจากครัวเรือน

ชุมชนสามเรือนจึงฟื้นฟูประเพณีอาบน้ำคืนเพ็ญขึ้นมาใหม่ ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย โดยเริ่มจากกำจัดสิ่งปฏิกูล ฆ่าเชื้อโรคตามกระบวนการทางชีววิทยาเพื่อปรับปรุงคุณภาพน้ำให้ใสสะอาด จนมีค่าความเป็นกรดด่างตามเกณฑ์มาตรฐานก่อนจัดประเพณีอาบน้ำคืนเพ็ญ

ปีนี้มีการจัดงานที่ยิ่งใหญ่ด้วยการนิมนต์พระภิกษุสงฆ์นำสวดจำนวน 45 รูปด้วยกัน และสีสันของงานที่ขาดไม่ได้เลย คือ ชุดการแต่งกายของผู้เข้าร่วมทำพิธี หากเป็นผู้หญิงจะต้องกายแต่งกายด้วยการนุ่งกระโจมอก ส่วนผู้ชายจะนุ่งเพียงผ้าขาวม้าผืนเดียวเท่านั้น เรียกได้ว่าหากหลุดขึ้นมาคงมีเฮทั่วน่านน้ำเป็นแน่

เมื่อพระสงฆ์ทำพิธีเสร็จแล้ว ผู้เข้าร่วมก็จะค่อยๆ พายเรือส่วนกันยังกลางแม่น้ำ ไหว้ขอขมาแม่น้ำก่อนจะตักน้ำอาบกันกลางลำคลอง บ้างก็สาดน้ำกันอย่างสนุกสนาน เห็นแบบนี้แล้วอยากไปทำพิธีกับเขาบ้างใช่มั้ยละ หากใครสนใจร่วมงานอาบน้ำคืนเพ็ญปีหน้ายังทัน อย่าลืมแวะมาเยือนชุมชนสามเรือนกันละ

ขอขอบคุณสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และข้อมูลจากงานวิจัยกระบวนการมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูอนุรักษ์และสืบทอดประเพณีอาบน้ำคืนเพ็ญชุมชนสามเรือน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยคณะศิลปะศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

Info

อาบน้ำคืนเพ็ญ

– วัดสามเรือน ต.สามเรือน อ.บางปะอิน จ.พระนครศรีอยุธยา

– GPS : 14.284826, 100.634558 / https://goo.gl/maps/bT2brQ64XD82

Guide ใกล้ : Application คู่ใจคนชอบท่องเที่ยวตัวจริง

Guide ใกล้ เหมือนมีไกด์ไว้ใกล้ตัว
Application นี้จะช่วยแนะนำว่า ตำแหน่งรอบตัวเรามีที่เที่ยว ร้านอาหาร ร้านขายของ ที่พัก หรือสถานที่จุดใดน่าแวะไปสัมผัส ชิม ช็อป แชะ แชร์ พร้อมกิจกรรมเด่นประจำเดือน แผนที่ลงจุดใช้งานง่าย ดูสนุกและสะดวก แค่ดูภาพสวยๆ ก็อยากไปแล้ว

Writer/ Photographer

วิราพร คงนวล

วิราพร คงนวล

สาวใต้ตาคม พร้อมลุยทุกการท่องเที่ยว ชอบสัมผัสวัฒนธรรมต่างถิ่น กินของอร่อยรสแซ่บ



Relate Place

Travel

ตลาดน้ำสะพานโค้ง สุ่มปลายักษ์ @ สุพรรณบุรี

ตลาดน้ำสะพานโค้ง สุ่มปลายักษ์ @ สุพรรณบุรี ถ้าพูดถึงตลาดน้ำ แน่นอนว่าทุกคนต้องคิดถึงตลาดที่มีเรือลอยลำขายของกันเป็นอย่างแรกแน่นอน ใช่ครับมันเป็นแบบนั้น แต่ที่พิเศษไม่เหมือนที่ไหน คือ ตลาดน้ำสะพานโค้งสุ่มปลายักษ์ แลนด์มาร์คแห่งใหม่ใน อ. สองพี่น้อง จ. สุพรรณบุรี ที่นักท่องเที่ยวต้องเดินบนสะพานไม้ที่ทอดยาวเป็นทางคดโค้งสมชื่อตลาด โดยสร้างเชื่อมโยงสองฝั่งคลองสองพี่น้อง ระหว่างศูนย์หัตถสานบ้านต้นตาล กับสะพานโค้ง 100 ปี วัดทองประดิษฐ์   ตลอดสองฝั่งสะพานจะมีพ่อค้าแม่ขายพายเรือมาจอดเทียบท่าขายของ มีของกินหลากหลายให้เลือกซื้อชิม ทั้งของคาวอย่างก๋วยเตี๋ยวเรือ ส้มตำ ก๋วยจั๊บ หมูหัน ขนมจีบ

Travel

ตะลุย 5 จุดเที่ยวเชิงเกษตร บ้านศาลาดิน @นครปฐม

ใครที่มองหาแหล่งท่องเที่ยวแนวธรรมชาติผสมผสานวิถีชีวิตชุมชน ไม่ไกลกรุง ไปเช้าเย็นกลับได้แบบ one day trip แล้วละก็ “นายรอบรู้” ขอชวนเที่ยวชุมชน OTOP นวัตวิถี “บ้านศาลาดิน” ต.มหาสวัสดิ์ อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐมกัน

News

เทศกาลกินกุ้ง ของดีบางแพ 7-10 ธ.ค. นี้

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานราชบุรี ขอเชิญสายกินและสายเที่ยว ชมงาน
“สืบสานประเพณี เทศกาลกินกุ้ง ของดีบางแพ” ณ บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอบางแพ จังหวัดราชบุรี
ระหว่างวันที่ 7-10 ธันวาคม 2561 นี้

Travel

ที่เที่ยวใหม่ใกล้กรุง ตลาดน้ำสะพานโค้ง-หอชมทุ่ง-แห้ววังยาง

ที่เที่ยวใหม่ใกล้กรุง ตลาดน้ำสะพานโค้ง-หอชมทุ่ง-แห้ววังยาง หยุดยาวนี้!!! เตรียมตัวให้พร้อม แค่ขับรถออกจากกรุงเทพไม่ถึงชั่วโมง ก็มีที่เที่ยวใหม่สุดว้าวให้ถ่ายรูปเช็คอินแล้ว อยู่ใกล้กรุงเทพนิดเดียวแค่ จ. สุพรรณบุรี นี่เอง… ตลาดน้ำสะพานโค้ง สุ่มปลายักษ์ ถ้าพูดถึงตลาดน้ำ แน่นอนว่าทุกคนต้องคิดถึงตลาดที่มีเรือลอยลำขายของกันเป็นอย่างแรกแน่นอน ใช่ครับมันเป็นแบบนั้น แต่ที่พิเศษไม่เหมือนที่ไหน คือ ตลาดน้ำสะพานโค้งสุ่มปลายักษ์ แลนด์มาร์คแห่งใหม่ใน อ. สองพี่น้อง จ. สุพรรณบุรี ที่นักท่องเที่ยวต้องเดินบนสะพานไม้ที่ทอดยาวเป็นทางคดโค้งสมชื่อตลาด โดยสร้างเชื่อมโยงสองฝั่งคลองสองพี่น้อง ระหว่างศูนย์หัตถสานบ้านต้นตาล กับสะพานโค้ง 100 ปี วัดทองประดิษฐ์